Thứ Bảy, 10 tháng 10, 2026

BIẾT ĐỦ

      Người xưa dạy:" Tri túc giã túc, bất tri túc bất túc". Biết đủ thì đủ, không biết đủ thì không bao giờ đủ.
   Người xưa cũng được học ngay từ bé và nhập tâm những điều này.
   Ngày nay, sau bao biến thiên, con người đi tới chỗ không còn học những điều ấy nữa. Các thầy không dạy, các trò phổ thông từ cấp một trở lên lấy gì mà học. Sinh viên cũng không học. Các trường đại học không dạy điều này, và có lẽ đến cả học viện chính trị quốc gia cũng không ai nhắc tới 'biết đủ thì đủ".
   Ngược lại, người ta khuyến khích tiêu dùng, nỗ lực tăng trưởng, bất chấp cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường, thoái hóa đạo đức. Loài người ngày càng tranh chấp nhau quyết liệt hơn, chiến tranh càng khốc liệt hơn điển hình là các cuộc thế chiến.
   Nhìn lại, dưới gầm trời không loài nào tham bằng loài người. Trong khi tất cả các loài khác từ con sâu cái kiến đến voi ngựa hổ báo đều biết đủ: biết đủ cái ăn, biết đủ chỗ ở, biết đủ không gian sinh tồn, biết đủ cả quan hệ duy trì nòi giống, thì loài người lại không biết đủ.
    Bởi con người không tự biết đủ nên cần phải học. Người xưa có dạy cho trò biết đủ, vậy sao ngày nay các trường không dạy?.
                                               10/10/2026

Thứ Tư, 7 tháng 10, 2026

SAO TÂM KHÔNG ĐỘNG

     Gần sáng bỗng thấy mình như đang đứng trên một căn gác lạ mà nhìn xuống sảnh rộng thênh thang phía dưới. Ở đấy bềnh bồng lơ lửng những khối, những cụm tượng đài mini. Mỗi cụm chỉ gọn vừa vặn trên một đế phẳng rộng cỡ trang A4.  Tất cả các bức tượng đều khỏa thân với nhiều tư thế khác nhau trong một bố cục chặt chẽ hài hòa. Các bức tượng đều có màu ngà phớt vàng và láng bóng. Có thể thấy rõ mọi hình khối đường nét cả ánh mắt và nét mặt trên mỗi bức tượng.
   Đang mãi ngắm các khối tượng, bỗng trong tâm gợn lên một sự ngạc nhiên với chính mình: Sao trước các tượng đài khỏa thân mà lòng dục không hề động?
   Rồi tỉnh. Mới hay mình vừa qua giấc mơ.
                                                                   8/10/2126

Thứ Tư, 30 tháng 9, 2026

PHÉP CHIA ĐỀU

    Chia đều chỉ có trong toán học. Mà toán học là một đức tin. Chia đều chỉ có ở đức tin, chỉ có trong lý thuyết, còn ngoài đời thực hiếm có chuyện chia đều.
   Ví dụ một thời nẩy sinh ra ý tưởng "Lấy của người giàu chia cho người nghèo"? Lấy bằng cách nào? -Bạo lực! Lấy được rồi thì chia thế nào? Chưa có phương án trước, tùy đấy mà chia. Vậy, sao mà đều được! Ấy là nói về cái có thể chia như con trâu con bò, cái nồi cái niêu, đám đất thửa ruộng...
   Dẫu sao thì cũng đã chia rồi, cơ bản xong, toàn dân nghèo như nhau. Tạm được một thời như thế, không ai nạnh ai, hoan hỉ.

   Thế nhưng, có cái lớn hơn, như cái quyền lực thì cướp được rồi chia chác sao đây?  Làm sao mà chia cho đều? Nhinh nhỉnh một tí như ông chủ nhiệm mà sau có mấy năm vào HTX đã có câu ca: 
"Mỗi người làm việc bằng hai
để ông chủ nhiệm mua đài mua xe...", thì làm sao mà đều.
  Ngược lên nữa, có những cái mung lung trừu tượng như cái của ở trong sách, cái của ở trong đầu, cái của ở trong tim như cách nói của cụ Tản Đà thì biết lấy đi bằng cách nào và chia chác làm sao? Một khi đã chia không đều thì rồi lại có người giàu người nghèo. Đấy là không kể những kẻ ma lanh hay tài trí hơn người không biết bằng cách nào móc nối được với quyền lực, với đồng bạc, với gì gì nữa... thành ra một cực mà ngày người ta gọi là tư bản thân hữu thì có mà đều bằng mắt.

   Thì ra giữa chốn nhân gian, khi đã không thể chia cho đều những cái có thể chia được, thì dù có là đổi chủ, lại vẫn có người giàu người nghèo theo đủ mọi nhẽ như là xưa cũ. Chẳng lẽ, bây giờ ta lại xóc bài chia lại, bất chấp đầu rơi máu chảy? Không. Đừng đi vào vết xe đổ. Vậy thì, nên chăng vạn sự tùy duyên, chấp nhận "công nào của nấy", đừng mọng cào bằng. Biết đâu chia đều nhất thời lại là cái tội. Cũng lại biết đâu trong vô lượng kiếp phép chia luôn đều như toán học, thuận theo nhân quả, tính tròn cả thô và mịn.
                                                                                            30/9/2026

Thứ Bảy, 12 tháng 9, 2026

TỪ NGHỊCH LÝ TỰ QUY CHIẾU

  1. Thô không tự nói được gì về thô, chỉ có mịn mới biết thô đang hiện diện.
 2. Thô cũng không nói được gì về mịn nhưng qua thô ta biết chắc chắn phải có sự sắp đặt của mịn mới thành.
3. Mịn đã nói rất nhiều về thô nhưng mịn không tự nói được gì về mịn, chỉ có thô mới biết mịn đã sắp đặt chúng thế nào qua cấu trúc của nó.
                                                                           12/9/2026  



Thứ Hai, 7 tháng 9, 2026

HẠT BỤI GIỮA ĐỜI

 Chỉ một mình ta hỏi 
và không câu trả lời
cả vũ trụ im lặng
vạn vật nhẹ nhàng trôi

Câu hỏi thành vô nghĩa
khi chính ta hỏi ta
cái nào sinh ra trước
quả trứng hay con gà

Thôi, chấp nhận thực tại
không duy lý tận cùng
con đường nào đi mãi 
rồi cũng tới điểm dừng

Bầu trời dẫu rộng lớn
ngoài trời còn có trời
ta dẫu là hạt bụi 
vẫn duy nhất giữa đời
                 7/9/2026

Thứ Sáu, 4 tháng 9, 2026

CÁI TẠNG NÓ VẬY

    Cả đàn khỉ tràn vào vườn. Chúng thích ăn lá đu đủ. Thậm chí khi bị đuổi có con vẫn cố ăn cho hết cái cuống lá rồi mới bỏ đi. Không thể lý giải thế nào, chỉ thầm nghĩ: Cái tạng nó vậy.


   Con người ta cũng hay dùng chữ tạng để nói về một nhu cầu, một sở thích hay một hạn chế nào đó. Ví như tạng gầy thì là thầy ăn, ăn mấy vẫn gầy. Ngược lại, tạng béo thì chỉ uống nước lã cũng béo. Có tạng chỉ hợp với chay, có tạng thì nghiêng về mặn. Có người từng nói với tôi: "Nếu bữa ăn không có thịt thì dẫu đã no vẫn thấy thiêu thiếu điều gì". Tại cái tạng nó vậy, không biết lý giải thế nào.
    Một dạng thức khác của tạng là "gu" thường gắn với sở thích. Có người thích màu đỏ, có người lại thích màu xanh. Với tôi, nếu là hoa thì thích màu tím. Nếu là nhạc, có người thích nhạc đỏ, có người ưa nhạc vàng, còn tôi thích nhất Văn Cao với Thiên thai, Suối mơ; thêm nữa thích Xa khơi của Nguyễn Tài Tuệ..., không cần biết là xanh hay vàng. Nếu là họa, tôi thích Mùa thu vàng của Lê-vi-tan, thích cả Đơ-vanh -xi nhưng không hiểu được Van-gốc, Thành Chương... Với thơ, tôi thích Màu tím hoa sim của Hữu Loan, thích Tây tiến của Quang Dũng... tiếc là ở nhà trường những bài này không được học.
    Lại thêm cà phê thuốc lá rượu bia, thịt chó lòng lợn tiết canh... bao nhiêu thứ trên đời, mỗi người ham một thứ, mỗi người hạp một thứ, mỗi người sợ một thứ, chẳng ai giống ai.
    Âu là cũng vì khác nhau cái tạng. Mà có thế mới là đời, muôn hình muôn vẻ.

Thứ Sáu, 21 tháng 8, 2026

HỆ TIÊN ĐỀ MỊN

 1. Con người có ý thức, cảm xúc, trí tuệ...(*)
2. Con người là một thành viên bé nhỏ của vũ trụ.
3. Tình cảm, ý thức, trí tuệ... thuộc về mịn (VCM) (**).
4. Các vật thể, các ký hiệu (âm thanh, hình ảnh, tiếng nói, chữ viết...) là thông tin thô, còn ý nghĩa của nó là thông tin mịn.
5. Mịn trù mật liên tục và lấp đầy không gian vũ trụ.(***)
6. Thông tin lưu giữ vô hạn lượng và truyền dẫn tức thì bằng sóng trong mịn.(****)
7. Sóng mịn có các tần số khác nhau ứng với chất lượng mịn.
8. Mọi hiện hữu của thô điều có sự sắp đặt của trí tuệ mịn.(*****)
9. Thô và mịn tồn tại song song và tác động lẫn nhau.
-------------
Hệ quả trực tiếp:  * Từ (1) và (2) suy ra vũ trụ cũng có ý thức, cảm xúc và trí tuệ.
               *  Từ 4: Cấu trúc ADN là thông tin thô, hiệu lực điều hành/ ý nghĩa/ của nó là thông tin mịn.

-------------
(*) Không chỉ người mà mọi vật hữu sinh và vô sinh ở mức độ khác nhau đều có mịn.
(**) Vật chất mịn.
(***) Một cách hình dung: Vật chất thô vốn rời rạc và đếm được, nó nhúng trong mịn như cá ở trong nước.
(****) Mật độ vật chất càng cao thông tin dẫn truyền càng nhanh, khi đạt đến độ trù mật liên tục thì tốc độ truyền dẫn thông tin là vô hạn.
(*****) Theo K. Godel: tự thô không nhận biết thô, tự mịn không thể nói về mịn. Ta nhận biết được mịn qua sự hiện diện và tương tác của thô với thô, của thô với mịn và của mịn với mịn.
                                                                                   21/8/2026