PHÉP CHIA KHÔNG ĐỀU

    Chia đều chỉ có trong toán học. Mà toán học là một đức tin. Chia đều chỉ có ở đức tin, chỉ có trong lý thuyết, còn ngoài đời thực hiếm có chuyện chia đều.

   Ví dụ một thời nẩy sinh ra ý tưởng "Lấy của người giàu chia cho người nghèo"? Lấy bằng cách nào? -Bạo lực! Lấy được rồi thì chia thế nào? Chưa có phương án trước, tùy đấy mà chia. Vậy, sao mà đều được! Ấy là nói về cái có thể chia như con trâu con bò, cái nồi cái niêu, đám đất thửa ruộng...

   Dẫu sao thì cũng đã chia rồi, cơ bản xong, toàn dân nghèo như nhau. Tạm được một thời như thế, không ai nạnh ai, hoan hỉ.

   Thế nhưng, có cái lớn hơn, như cái quyền lực thì cướp được rồi chia chác sao đây?  Làm sao mà chia cho đều? Nhinh nhỉnh một tí như ông chủ nhiệm mà sau có mấy năm vào HTX đã có câu ca: 

"Mỗi người làm việc bằng hai

để ông chủ nhiệm mua đài mua xe

mỗi người làm việc bằng ba

để ông chủ nhiêm xây nhà xây sân".

  Ngược lên nữa, có những cái mung lung trừu tượng như cái của ở trong sách, cái của ở trong đầu, cái của ở trong tim như cách nói của cụ Tản Đà thì biết lấy đi bằng cách nào và chia chác làm sao cho đều? Một khi đã không đều thì rồi lại có người giàu người nghèo. Đấy là không kể những kẻ ma lanh hay tài trí hơn người không biết bằng cách nào móc nối được với quyền lực, với đồng bạc, với gì gì nữa... thành ra một cực mà ngày người ta gọi là tư bản thân hữu vụt lên.

   Thì ra giữa chốn nhân gian, khi đã không thể chia cho đều những cái có thể chia được, thì dù có là đổi chủ, lại vẫn có người giàu người nghèo theo đủ mọi nhẽ như là xưa cũ. Chẳng lẽ, bây giờ ta lại xóc bài chia lại, bất chấp đầu rơi máu chảy? Không. Đừng đi vào vết xe đổ. Vậy thì, nên chăng vạn sự tùy duyên, chấp nhận "công nào của nấy", đừng mọng cào bằng. Biết đâu chia đều nhất thời lại là cái tội. Cũng lại biết đâu trong vô lượng kiếp phép chia luôn đều như toán học, thuận theo nhân quả, tính tròn cả thô và mịn.

                                                                                            30/9/2026

TỪ NGHỊCH LÝ TỰ QUY CHIẾU

  1. Thô không tự nói được gì về thô, chỉ có mịn mới biết thô đang hiện diện.

 2. Thô cũng không nói được gì về mịn nhưng qua thô ta biết chắc chắn phải có sự sắp đặt của mịn mới thành.

3. Mịn đã nói rất nhiều về thô nhưng mịn không tự nói được gì về mịn, chỉ có thô mới biết mịn đã sắp đặt chúng thế nào qua cấu trúc của nó.

                                                                           12/9/2026  

HẠT BỤI GIỮA ĐỜI

 Chỉ một mình ta hỏi 
và không câu trả lời
cả vũ trụ im lặng

vạn vật nhẹ nhàng trôi

Câu hỏi thành vô nghĩa

khi chính ta hỏi ta

cái nào sinh ra trước

quả trứng hay con gà

Thôi, chấp nhận thực tại

không duy lý tận cùng

con đường nào đi mãi 

rồi cũng tới điểm dừng

Bầu trời dẫu rộng lớn

ngoài trời còn có trời

ta dẫu là hạt bụi 

vẫn duy nhất giữa đời

                 7/9/2026

CÁI TẠNG NÓ VẬY

    Cả đàn khỉ tràn vào vườn. Chúng thích ăn lá đu đủ. Thậm chí khi bị đuổi có con vẫn cố ăn cho hết cái cuống lá rồi mới bỏ đi. Không thể lý giải thế nào, chỉ thầm nghĩ: Cái tạng nó vậy.

   Con người ta cũng hay dùng chữ tạng để nói về một nhu cầu, một sở thích hay một hạn chế nào đó. Ví như tạng gầy thì là thầy ăn, ăn mấy vẫn gầy. Ngược lại, tạng béo thì chỉ uống nước lã cũng béo. Có tạng chỉ hợp với chay, có tạng thì nghiêng về mặn. Có người từng nói với tôi: "Nếu bữa ăn không có thịt thì dẫu đã no vẫn thấy thiêu thiếu điều gì". Tại cái tạng nó vậy, không biết lý giải thế nào.

    Một dạng thức khác của tạng là "gu" thường gắn với sở thích. Có người thích màu đỏ, có người lại thích màu xanh. Với tôi, nếu là hoa thì thích màu tím. Nếu là nhạc, có người thích nhạc đỏ, có người ưa nhạc vàng, còn tôi thích nhất Văn Cao với Thiên thai, Suối mơ; thêm nữa thích Xa khơi của Nguyễn Tài Tuệ..., không cần biết là xanh hay vàng. Nếu là họa, tôi thích Mùa thu vàng của Lê-vi-tan, thích cả Đơ-vanh -xi nhưng không hiểu được Van-gốc, Thành Chương... Với thơ, tôi thích Màu tím hoa sim của Hữu Loan, thích Tây tiến của Quang Dũng... tiếc là ở nhà trường những bài này không được học.

    Lại thêm cà phê thuốc lá rượu bia, thịt chó lòng lợn tiết canh... bao nhiêu thứ trên đời, mỗi người ham một thứ, mỗi người hạp một thứ, mỗi người sợ một thứ, chẳng ai giống ai.

    Âu là cũng vì khác nhau cái tạng. Mà có thế mới là đời, muôn hình muôn vẻ.

HỆ TIÊN ĐỀ MỊN

 1. Con người có ý thức, cảm xúc, trí tuệ...(*)

2. Con người là một thành viên bé nhỏ của vũ trụ.

3. Tình cảm, ý thức, trí tuệ... thuộc về mịn (VCM) (**).

4. Các vật thể, các ký hiệu (âm thanh, hình ảnh, tiếng nói, chữ viết...) là thông tin thô, còn ý nghĩa của nó là thông tin mịn.

5. Mịn trù mật liên tục và lấp đầy không gian vũ trụ.(***)

6. Thông tin lưu giữ vô hạn lượng và truyền dẫn tức thì bằng sóng trong mịn.(****)

7. Sóng mịn có các tần số khác nhau ứng với chất lượng mịn.

8. Mọi hiện hữu của thô điều có sự sắp đặt của trí tuệ mịn.(*****)

9. Thô và mịn tồn tại song song và tác động lẫn nhau.

-------------

Hệ quả trực tiếp:  * Từ (1) và (2) suy ra vũ trụ cũng có ý thức, cảm xúc và trí tuệ.

               *  Từ 4: Cấu trúc ADN là thông tin thô, hiệu lực điều hành/ ý nghĩa/ của nó là thông tin mịn.

-------------

(*) Không chỉ người mà mọi vật hữu sinh và vô sinh ở mức độ khác nhau đều có mịn.

(**) Vật chất mịn.

(***) Một cách hình dung: Vật chất thô vốn rời rạc và đếm được, nó nhúng trong mịn như cá ở trong nước.

(****) Mật độ vật chất càng cao thông tin dẫn truyền càng nhanh, khi đạt đến độ trù mật liên tục thì tốc độ truyền dẫn thông tin là vô hạn.

(*****) Theo K. Godel: tự thô không nhận biết thô, tự mịn không thể nói về mịn. Ta nhận biết được mịn qua sự hiện diện và tương tác của thô với thô, của thô với mịn và của mịn với mịn.

                                                                                   21/8/2026

NHỚ QUÊ

 Trông cảnh làng quê nhớ về người cũ

đâu Lương đâu Thọ đâu Nhiếp đâu Nhuần

ai đang cởi trần ai bùn lấm áo

ông nào là Mạo ông nào là Quyền

ông nào là Long ông nào là Bảy

chú mô là Hải chú mô là Biền

ôi bao bạn hiền từ thời nhỏ dại

hôm nay nhìn lại bức ảnh trên phây

thử đoán coi ai mà đành phải chịu...

ai làm thủy lợi đắp đập be bờ

hay cùng hò lơ rủ nhau đi vậy

trẻ con ngài nậy lội ngược hói Trừng

ai trèo ngọn mưng nhảy ùm xuống tắm

ai kia giỏi lặn bắt cá chân cầu

ông Thuyến giỏi câu cá bù nước sóc

lên đồng móc vạc dùng để làm mồi

muốn câu cá chày bắt chuồn chuồn ớt

thu đông là tiết mò dam rọng Dung

nhen bếp lửa hồng thả dam vô náng

mưa phùn lành lạnh úp nón lên tơi

thu mình vô ngồi co ro cúm rúm

mùa hạ thì tắm rào nậy rào con

đến mùa nước lên leo cầu mà nhảy

thả bò ngoài bại đổ dế nón cời

lắm trò để chơi đánh khăng trọi gụ

sáng trăng đông đủ trạch trạch đùng đùng...

chuyện cũ về làng kể sao cho hết

bựa sau kể tiếp tạm dừng lại đây.

                                         31/7/2023

MỘT THỜI KHÔNG BIẾT GỌI LÀ GÌ

      1. Hàng đoàn người rồng rắn nối đuôi nhau suốt dọc đường 48 để ngược dần lên về phía Châu Bình. Họ mang theo cuốc xẻng xà beng chăn chiếu xoong nồi... Họ cuốc bộ, họ dùng xe đạp thồ, họ gồng gánh lỉnh kỉnh. Đoàn người đi  như một dòng chảy không ngừng nghỉ suốt ngày này qua ngày khác, suốt tháng này qua tháng khác. Tất cả dồn về đá đỏ.

     Ở đó mạnh ai nấy đào, thành hào, thành giếng, thành hang. Đất đá moi lên đem đãi, mong tìm đá đỏ, đá ngơ đá ngẩn. Bị thương, kệ. Sập hầm, kệ. Tranh giành, đánh nhau, kệ. Chết người, kệ. Thằng nào chết thằng đó thiệt, kẻ khác vẫn cắm cúi đào. Hàng ngàn người khác vẫn ùn ùn kéo đến...

   2. Một thời tắc kè, tê tê, ba ba, sa nhân, quế thanh, ý dĩ... không kể hết, tự dưng ùn ùn theo người theo xe chảy sang Trung Quốc. Xe tải, xe ca, không kể xe gì miễn là chở được. Không thấy ai ngăn, ai cản. Thế mà trước đó một kí măng khô cũng khó mà mang được về xuôi.

     Rồi thì rừng quế của lâm trường cũng bị người ta ngang nhiên bóc vỏ, bóc sạch không còn một cây. Thế mà không một ai bị xử lý. Lâm trường bó tay. Rồi lâm trường phải giải thể. Không phải chỉ một mà là hàng loạt. Rồi các nông trường cũng thế...

     3. Ngày đó chỉ có xe ca quốc doanh, cung không đủ cầu. Các xe đều quá tải. Các tuyến miền núi vùng cao lâu lâu mới có xe lên, càng thế. Khách đứng ở lối đi, đứng ở bậc lên xuống. Khách ngồi trên mui xe, chật cứng. Thậm chí bám vào cần gạt mà đứng lên ba- đờ- xốc ngay trước kính lái. 

    Tàu hỏa cũng thế. Suốt mấy năm trời. Kinh khủng. Lạ là chẳng ai nói gì. Chả có vi phạm luật lệ giao thông nào cả.

   4. Trước đó, hồi mới GPMN, bộ đội thương binh xuất ngũ về nhiều. Trên đường những chiếc nạng vung lên ai ai cũng phải sợ. Xe ca phải dừng, xe tải cũng phải dừng cho các anh lên. Mày không dừng ư? Choang! Nạng vung lên, vỡ kính. 

    Không chỉ một lần, mà mấy năm liền...

   5. Một thời như thế. Những tưởng đã qua. Bữa nay lại thấy hàng trăm điểm 10 môn toán ở một điểm trường trong kỳ thi quốc gia. Mà không chừng còn ở nhiều điểm trường khác nữa. 

    Thật không hiểu nỗi. Không biết gọi là gì. Chẳng nhẽ lại bảo một thời vô chính phủ.

                                                18/7/2026