RCYT 88: COI TƯỚNG CHIM

     Nói thế thôi chứ có phải tướng tá gì đâu. Ai nhìn cũng thấy loài chim săn mồi có vuốt sắc mỏ nhọn. Không chỉ sắc nhọn mà còn rất khỏe. Đại bàng, chim ưng, ó, cắt, diều đều vậy cả. Chúng bay không nhanh nhưng khi bổ nhào thì lao vút xuống như tên bắn. Điều đặc biệt là khi sắp tiếp cận con mồi chúng xòe cánh làm cú hãm tốc cực giỏi để vươn bộ vuốt ra vừa đủ tóm gọn con mồi. Nếu như không có cú hãm tốc điệu nghệ đó thì nó đã tan thây hộc máu ra rồi. Nhưng cái ghê nhất ở loài chim săn mồi không chỉ thế mà là ở đôi mắt. Mắt chúng nhanh sắc, sáng quắc, có sức uy hiếp và hầu như không bao giờ tỏ ra sợ hãi trước kẻ thù, kể cả con người.

     Đó là mình nhìn thấy được mà nói thế. Chứ giả sử bịt mắt lại, ta sẽ nói được gì về những loài chim? Bạn định bói sao? Thì cứ thử xem!

     Hai chân mảnh khảnh cao kều, cái đuôi cụt lủn, cái mỏ nhỏ và dài như chiếc đũa mà lại cong cong và mềm là giống chim chỉ có thể kiếm ăn nơi bờ đầm ruộng nước, sục trong đám bùn nhão mà tìm con giun con vạc. Đúng không? Nó mà dời đi chốn khác e không sống nổi một khắc.

     Cái mỏ thẳng dài nhọn hoắt lại có chấu sắc như liềm là dùng để bắt cá. Cái mỏ khoằm và mập là để moi quả rỉa hạt. Cái mỏ thẳng mà xinh là để hót hay. Mỏ bé lại tày thì chỉ biết nhặt hạt đã rụng..

     Chân khô móng nhọn là loài hiếu chiến; chân màng để bơi; chân mập móng cùn là loài bươi đất. Chân cao đuôi cụt là loài chim nước, chân ngắn đuôi dài chuyên sống trên cây. Chân có vảy cứng là loài chim dữ.

      Lông mềm và mủi thường là chim ăn chay. Lông cứng và dai thường là chim ăn thịt. Mình tròn ngực nở thì mỏ lại yếu; cánh khỏe đầu thon thì chân lại non. Màu lông sắc sỡ thường ở núi cao, lông nâu hoặc đen thường nơi bụi đất.

     Có vẻ như những điều vừa nêu là khá phổ biến. Vậy bạn thử đoán xem: loài chim lông mủi, lại có màu xanh, mình thon đầu nhỏ là giống chim gì? - Là loài ăn chay, mỏ yếu bay nhanh, sống ở rừng xanh, không phải cu kỳ thì cũng cu xanh. Đặc biệt cu xanh còn có chân ngắn, móng nhỏ, ngón mềm hồng hào mũm mỉm, không lẫn vào đâu được. Chúng không hề có phản ứng cào cấu hay mổ lại khi ta ôm chúng trong tay. Thế nhưng không thể nuôi cho cho chúng quen người. Chim ưng thì có thể, còn cu xanh thì không. Chúng là loài chim hiền lành nhất, nhưng cũng là loài yêu tự do nhất, không thể thuần hóa, không bị khuất phục.

                                         QP 1985

 

RCYT 89. ĐÊM TRĂNG SÁNG

     Rừng già những đêm trăng sáng gần như không ngủ. Cây lá rì rào trò chuyện, con người cùng thức với trăng. Ánh trăng đầu tiên không phải thấy từ trăng mà là từ lá. Lá ướt sương đêm phản chiếu lung linh, còn trăng thì phải len lách qua các kẽ lá mà đến với người. Cây rung rinh trăng cũng lung linh. Cây rì rào trò chuyện trăng cũng e lệ thẹn thò. Ta có cảm giác rừng sinh ra trăng, núi đưa trăng lên cao.

     Ngồi trên nhà sàn mà ngắm trăng thì trăng mới thật là trăng. Không gì che mờ, không gì lấn át, trăng trôi hiền hòa tỏa sáng dịu êm. gió khẽ cùng cây trò chuyện. Ôi! Trăng ơi.

     Các chàng trai và các cô gái măng tơ thì không sao cưỡng nỗi sức quyến rũ của trăng. Họ đã cùng đi với nhau dưới trăng, ngồi với nhau trong trăng. Các chàng trai thổi pì và nhuôn. Tiếng pì rủ rỉ rung mãi những nốt trầm buồn xao xuyến và lời nhuôn thì tha thiết ngọt ngào. Còn các cô gái thì mãi lắng nghe và thẹn thùng say đắm.

     Cả rừng già, cả thôn bản và cả những thảm cỏ đầu làng, những đêm trăng sáng cũng gần như không ngủ.

                               QP 1985

NẾP NHĂN VẦNG TRÁN

       Đôi mắt là cửa sổ tâm hồn. Câu đó nhiều người nói. Vầng trán là tấm gương phản ánh trí tuệ. Điều đó có lẽ đúng. Một điều chắc chắn đúng là người ta chỉ nhăn trán những khi đau đớn quá, bực bội ghê gớm quá, hoặc phải vận trí não căng thẳng quá. Còn thường khi thì vầng trán sẽ phẳng phiu trong sáng, con người sẽ nhân hậu và bình thản.

    Ông Tâm vốn là một người nhân hậu. Và nhờ thế ông trở thành người đứng đầu. Ông đã từng làm tiểu đội trưởng dân  quân, lớp trưởng hồi còn học sư phạm, còn bây giờ là hiệu trưởng. Bởi là người đứng đầu nên ông thường phải suy nghĩ nhiều. Bởi duy nghĩ nhiều nên trán của ông sớm hằn những nếp nhăn mệt mỏi. Với những nếp nhăn ấy người ta thường gọi hiệu trưởng bằng ông.

    Ông Tâm đang suy nghĩ. Người ta đoán ra ngay vì thấy trán ông đang nhăn lại. Ông suy nghĩ dữ lắm, ông đang gặp một điều hóc búa.

Ông lại phân tích:

    - Học sinh đang học. Giáo viên đang lên lớp. Ông bắt đầu phân tích. Ông xem lại thời khóa biểu một lầ nữa. Đúng rồi, không còn một ai ở nhà, tất cả mọi người đều bận. Ông khiu trán lại. Chỉ còn ông là không lên lớp, các nếp nhăn tạm giãn ra. Nhưng chỉ có một mình ông, làm thế nào bây giờ? Ông khiu trán lại. Đứa học trò đang nằm kia. Nó đau đớn lắm. Nó bị đau bụng đột ngột. Nó xin nghỉ, định về, thì lăn quay ra. Nó rên. có lẽ nó đau ruột thừa. Cái đầu cuẩ ông đoán thế. Nếu vậy thì nguy quá. Không nhanh e nó chết mất. Đứa học trò vẫn rên. Ông lại khíu trán. - Phải đưa nó đi viện, đúng rồi, phải đưa nó đi ngay thôi. Mình sẽ đèo nó đi. 

    Ông dắt xe đạp ra, thận trọng xem lại lốp sau. Lốp chắc. Yên trí, trán của ông giãn ra. Ông đến bên đứa học sinh khẽ lay nó:

    - Thầy đưa em đi viện nha. 

Học trò vẫn rên, nhưng mắt nó sáng lên tin tưởng.

   - Em cố ngồi lên xe thầy đèo em đi nhé. 

Đứa học trò vẫn  rên, nó rên dài hơn, đôi mắt tối dần lại, mãi sau nó mới nói:

   -Đau lắm, em không ngồi dậy được.

   Nó rên dữ hơn. Ông Tâm lại cân nhắc: Trò đang học, các  thầy đang lên lớp, em này đau dữ quá, cần đưa đi viện, chỉ còn mình ông, có lẽ nó bị đau ruột thừa, nó không ngồi dậy được,...

    Bỗng nhiên ông thốt lên lời: - Không được. Vì ông đang thầm nghĩ, nếu lấy học sinh cáng trò này đi viện thì tiện, nhưng buộc lòng phải có trò mất buổi học, thiệt thòi cho nó, không đành. Lấy giáo viên đi thì lại càng không được, vì cả lớp phải nghỉ học.

    - Không được, ông lại thốt nên lời. Như thế không ổn.

    Đứa học sinh vẫn rên. Thi thoảng lại bật lên tiếng kêu. Nó kêu cha kêu mẹ. Rồi tiếng kêu bặt đi, nó rên nhè nhẹ. Nhà nó ở xa, nó ở lại trong kí túc xá quanh trường. Biết làm sao bây giờ. Ông Tâm hơi rối, da trán nhăn lại. Ông cũng có những đứa con như nó, còn nhỏ đại hơn nữa. Ông đã phải vất vả và phải còn vất vả thêm bao nhiêu nữa vì chúng nó. Và ông lại phải phân tích từ đầu: -Học sinh đang học, các thầy đang lên lớp... Trán ông nhăn lại, rối rắm, bế tắc.

    - Ối trời ôi! 

    Rồi im bặt. Nó kiệt sức. Hay nó bị ngất. Hay là?...

    Không. Nó cười. Thật đấy mà. Nó cười. Không biết nó đọc được từ đâu  trên con người ông một ánh sáng trí tuệ lóe lên, và nó cười. Ông Tâm cũng gần như cười, nhưng các nếp nhăn vẫn không giãn ra được.

    Ông Tâm lặng lẽ kéo đến một chiếc xe cải tiến mà nhà bếp vẫn thường dùng chở gạo. Ông lót cái chiếu của ông vào thùng xe. Ông nhẹ nhàng bế đứa học trò đặt vào đó. Rồi cũng rất nhẹ nhàng ông đắp cho nó chiếc chăn chiên của ông. Và ông từ từ kéo xe đi.

    Chiếc xe đi về hướng bệnh viện. Trong xe không còn nghe tiếng rên la nữa. Thi thoảng mới nghe ối lên một tiếng khi xe xóc ổ gà. Ông vẫn từ từ kéo xe đi. Người hơi cúi xuống. Không biết ông đang nghĩ gì mà các nếp nhăn trên trán không giãn ra được. Ông cũng không hề hay biết sau ông một quãng mấy thầy trò đang chạy theo ông với chiếc đòn khiêng dài và một cái võng. 

                                                                          1976

LỚP VỞ LÒNG NGÀY ĐÓ

     Sau chiến thắng Điện Biên. Sau trận lụt 1954...

   Rồi khi bắt đầu có những thứ có thể ăn được sau những ngày đói thắt ruột, thì lũ nhóc xóm tôi được đi học lớp vở lòng. Lớp học ngay trong xóm ta chứ không phải đi đâu xa. Lớp ấy có 2 chị em Cờu, Đờu con ông Tùng; hai chị em Nghịa, Lệ con ông Tụy; hai chị em Việt, Tứ con ông Thợn, và Thuyến con ông Xuyến. Bên xóm Hà thanh có cậu Tự con bà Mại Xan và Chắt Xin con ông Xân. Còn tôi là thằng oắt  lẽo đẽo ghép thêm vào.

     Thầy dạy chúng tôi học o a là cậu Thuyết / tôi gọi bằng cậu vì tôi là cháu ngoại/. Thầy đi bộ đội, đánh trận Điện Biên, hòa bình rồi thì phục viên. Chúng  tôi không có trường lớp riêng, nên khi thì học ở nhà thầy, khi thì học ngoài điếm, khi thì học ở nhà bà Chắt Yêng.

   Mẹ con tôi ở trại trên rú Mấc. Cậu Cả vót que hóp cho nhọn đầu rồi bày cho tôi cách ấn lên lá chuối mà viết thành chữ. Mỗi buổi cậu xé cho một mảnh lá chuối bằng hai bàn tay người lớn, rồi tôi cắp bút hóp mà đi học. Đến lớp, tập viết từng chữ thành hàng, mà hàng thì trời đã kẻ sẵn trên lá. Dần dần viết thành câu, thành bài, kín cả trang lá chuối. 

    Học chưa xong lớp vở lòng thì tôi phải theo ba mẹ ra trại phung Quỳnh Lập. Từ đó tôi xa thầy xa bạn. Rồi tôi đi mãi vào cõi mung lung. Bây giờ nhớ lại lớp học vở lòng ngày đó thì đã bảy mươi năm qua rồi. Bảy mươi năm ấy, có lẽ không có lớp vở lòng nào như thế nữa. Có lẽ thầy tôi cũng chỉ dạy mỗi một lớp ấy. Và thế là nó chỉ có một, nó là duy nhất.

                   14/12/2025

    

TÂM TRỐNG RỖNG

    Dù có biết nhiều tới đâu thì cũng chỉ là hữu hạn. Mà hữu hạn so với vô cùng chỉ là chút nhỏ. Phải để tâm trống rỗng, không dính mắc, không chấp trước, và mở lòng ra, hướng tới vô biên, thì đại đạo mới ùa vào. Theo đó mà ngộ.

                                                                                 8/12/2025

XIN ĐỀ XUẤT MỘT ĐIỀU

      Huế vừa trải qua bốn đợt lũ liên tiếp trong tháng 11/2025. Hệ thống sông Hương, sông Bồ, sông An Cựu, sông Như Ý với độ dốc không đáng kể gần như tê liệt không thể nào đáp ứng nhu cầu thoát lũ. Giá như có thể chia sẻ lưu lượng nước của sông Hương từ xa, chẳng hạn từ ngã ba Tuần, qua một hướng khác, thì có thể giảm thiểu được phần nào.

     Ví dụ, từ Đa Khê trên nhánh sông Tả Trạch, khơi một dòng kênh đào, xuôi về hồ Châu Sơn rồi ra sông An Cựu nối dài ra đầm Cầu Hai. Ở đầu tuyến, chỗ nối với Tả trạch là một đập tràn có hai bậc. Bậc thấp tương ứng với mức nước của báo động 1, bậc cao ứng với mức báo động 2. Với mức đập như thế, kênh đào chỉ thực sự là một dòng chảy khi nước sông Hương dâng lên trên mức báo động. Còn những thời điểm khác nó chỉ là hồ chứa Châu Sơn kéo dài và mở rộng mà thôi, vì thế, xin

tạm gọi là kênh Châu Sơn. Tuyến kênh nầy chỉ hơn 10 km đào mới, còn nữa là cải tạo nâng cấp các dòng suối, dòng sông và đầm hồ hiện có, nhưng nó có độ dốc lớn hơn so với sông Hương nên khả năng thoát nước sẽ nhanh hơn.

    Hai bên dòng kênh có thể quy hoạch khu dân cư hay hệ sinh thái xanh. Và dòng kênh sẽ góp thêm một nhánh sông Hương hướng về trung tâm mới của thành phố Huế, làm cho Huế thêm mát thêm xanh. 

    Xin một lời cuối: về thuỷ lợi tôi chỉ là kẻ ngoại đạo, vì thương Huế lụt mà nghĩ vậy thôi, có gì không phải mong các cao nhân đại xá.

                      25/11/2025

     

         

ẢNH BẠN VỪA GỬI

 

Các bạn đang giúp cho cây nối dài thêm nhiều rễ phụ:

Cảm ơn bạn Nguyễn Hồng Tư.