MỘT THỜI KHÔNG BIẾT GỌI LÀ GÌ

      1. Hàng đoàn người rồng rắn gần như không có một chút gián đoạn nào suốt dọc đường 48 để ngược dần lên về phía Châu Bình. Họ mang theo cuốc xẻng xà beng chăn chiếu xoong nồi... Họ cuốc bộ, họ dùng xe đạp thồ, họ gồng gánh lỉnh kỉnh. Đoàn người đi  như một dòng chảy không ngừng nghỉ suốt ngày này qua ngày khác, suốt tháng này qua tháng khác. Tất cả dồn về đá đỏ.

     Ở đó mạnh ai nấy đào, thành hào, thành giếng, thành hang. Đất đá moi lên đem đãi, mong tìm đá đỏ, đá ngơ đá ngẩn. Bị thương, kệ. Sập hầm, kệ. Tranh giành, đánh nhau, kệ. Chết người, kệ. Thằng nào chết thằng đó thiệt, kẻ khác vẫn cắm cúi đào. Hàng ngàn người khác vẫn ùn ùn kéo đến...

   2. Tắc kè, tê tê, ba ba, sa nhân, quế thanh, ý dĩ... không kể hết, tự dưng ùn ùn theo người theo xe chảy sang Trung Quốc. Xe tải, xe ca, không kể xe gì miễn là chở được. Không thấy ai ngăn, ai cản. Thế mà trước đó một kí măng khô cũng khó mà mang được về xuôi.

     Rồi thì rừng quế của lâm trường cũng bị người ta ngang nhiên bóc vỏ, bóc sạch không còn một cây. Thế mà không ai bị xử lý. Lâm trường bó tay. Rồi lâm trường phải giải thể. Không phải chỉ một mà là hàng loạt. Rồi các nông trường cũng thế...

     3. Ngày đó chỉ có xe ca quốc doanh, cung không đủ cầu. Các xe đều quá tải. Các tuyến miền núi vùng cao lâu lâu mới có xe lên càng thế. Khách đứng ở lối đi, đứng ở bậc lên xuống. Khách ngồi trên mui xe, chật cứng. Thậm chí bám vào cần gạt mà đứng lên ba- đờ- xốc ngay trước kính lái. 

    Tàu hỏa cũng thế. Suốt mấy năm trời. Kinh khủng. Lạ là chẳng ai nói gì. Chả có vi phạm luật lệ giao thông nào cả.

   4. Trước đó, hồi mới GPMN, bộ đội thương binh xuất ngũ về nhiều. Trên đường những chiếc nạng vung lên ai ai cũng phải sợ. Xe ca phải dừng, xe tải cũng phải dừng cho các anh lên. Mày không dừng ư? Choang! Nạng vung lên, vỡ kính. 

    Không chỉ một lần, mà mấy năm liền...

   5. Một thời như thế. Những tưởng đã qua. Bữa nay lại thấy hàng trăm điểm 10 môn toán ở một điểm trường trong kỳ thi quốc gia. Mà không chừng còn ở nhiều điểm trường khác nữa. 

    Thật không hiểu nỗi. Không biết gọi là gì.

                                                18/7/2026

CẢM ƠN BẠN ĐỌC

Cảm ơn bạn đọc đã quan tâm khích lệ. Đặc biệt cảm ơn các bạn ở Hoa Kỳ đã ghé thăm lều cỏ VQL blog.

HỌC DẦN TỪNG CHỮ

    Học đến lớp 10/10 tôi mới được nghe lần đầu hai từ lập dị. Trước đó chưa từng thấy ở đâu trong sách giáo khoa có hai từ này. Hình như cả trong Tam Quốc diễn nghĩa, cả trong Tây Du ký mà tôi từng đọc cũng không có. Ở nhà ba mẹ anh chị càng không có ai nói hai từ đó. 

    Còn nhớ hôm ấy thầy Phan Sinh Viên dạy văn, đến bên cạnh, nhìn vào chiếc áo rách vai của tôi mà nói: "Cậu đừng có mà lập dị". Tôi hiểu thầm là thầy trách mình mặc áo rách đến trường, nhưng nghĩa đầy đủ của từ lập dị là gì thì ngay khi đó tôi không hiểu. Tôi thấy tủi thân vì tôi không có gì dù chỉ cây kim sợi chỉ để mà vá áo.

    Rồi tôi nhớ mãi hai từ đó và dần hiểu nghĩa của nó.

    Ra trường, lên vùng cao dạy học, một lần tôi được nghe anh Đào Nguyên Kỷ cũng dạy văn dịch nghĩa câu chào hỏi "Yên lòng không em?" từ nguyên văn tiếng Thái: "Dến xây bò noọng?" thấy hay quá, nghe một lần, rồi nhập tâm đến giờ.

    Sau 1975, vào Nam được nghe hai từ hơi lạ "hên xui" nhưng lại cũng thấy hay, hay hơn từ may rủi. Nhưng cũng có một từ, cũng được nghe từ hồi đó mà không thể nào học nói cho được, ấy là từ nhậu. Biết nhậu là cuộc rượu, thậm chí chỉ là uống bia, đơn giản thế thôi, mà nghe sao cứ ghê ghê...

    Cứ thế rồi tôi học dần từng chữ trong bao nhiêu điều cần học trong đời.

ĐIỀU DUY NHẤT CON NGƯỜI CẦN LÀ LƯƠNG THỆN

      Con người cần thức ăn, nước uống, cần không khí để thở. Tất nhiên, nhưng mọi loài đều thế. Con người cần nhà để ở, nhưng như thế cũng không khác gì mấy so với cầm thú cần hang cần tổ. Con người cần ô tô, máy bay...?. Không hẳn! Vì trước khi có mấy thứ đó loài người cũng đã tồn tại dài lâu. Con người cần lên cung trăng, hay cần bom nguyên tử? Càng không!

    Vậy con người cần gì? Con người cần một thứ duy nhất để con người thực sự là NGƯỜI, ấy là cần LƯƠNG THIỆN.

    Lương thiện để người sống với người. Lương thiện để người sống với muôn loài. Lương thiện để giữ gìn đất mẹ cái nôi của sự sống muôn đời. Và lương thiện để con người khác với muôn loài, để con người thực sự là NGƯỜI.

                                             25/6/2026

                                       

LỜI XIN LỖI- MUỘN CÒN HƠN KHÔNG

      Hàn Quốc, Nhật Bản đã chính thức xin lỗi nhân dân Việt Nam về những tội ác chiến tranh.

    Còn chúng ta- những người Việt- đã từng gây bao tang thương đau khổ cho nhau, có xin lỗi nhau không?

                                                                                                       VQL F. 6/5/2026

ẢNH ĐẸP

 Người từ hai chiến tuyến:

TỪ ĐÂU MÀ NGHĨ VỀ MỊN

     1. Trước hết là từ thô. Hết thảy mọi vật thấy được đều thô. Thô vừa như là gạch đá là cát sỏi. Thô nữa thì là đồi núi, là hành tinh là thái dương hệ... Ngược lại thì nhỏ dần đỡ thô hơn như gạo như tấm như cám. Nhỏ nữa là bột. Đến bột thì bắt đầu có chữ mịn. Nhỏ hơn nữa, mịn hơn nữa, đến độ không thể phân biệt được từng hạt thì là mịn hẳn.

    Thô thì rời rạc, đếm được. Độ thô càng giảm thì càng đỡ rời rạc, đồng thời càng khó đếm được. Và từ điều này lại gợi về một lí do khác.

    2. Trong toán học có nói đến rời rạc và đếm được. Đấy là tập hợp số tự nhiên và tập hợp số nguyên. Hơn nữa, tập hợp số hữu tỉ cũng rời rạc và đếm được, đương nhiên là ít rời rạc hơn và cũng khó đếm hơn. Nhưng cũng là từ toán học mà có tập số thực không đếm được. Và số thực cũng không rời rạc mà ngược lại, nó liên tục và trù mật. Trù mật tới mức không sao tách riêng một con số 1. Điều này càng gợi về mịn. 

    3. Vật chất càng thô càng dễ thấy, khi chúng nhỏ dần thì càng khó thấy. Nhỏ nữa như các phân tử khí thì chỉ cảm nhận chứ không thấy được bằng mắt thường... Phân tử khí dù nhỏ nhưng vẫn rời rạc, vẫn thô. Vậy, nếu có thể có thứ còn nhỏ nữa, nhỏ tới mức không còn là hạt và không thể thấy bởi mọi công cụ vật lý mà chỉ có thể cảm nhận thì là gọi là gì? Tạm gọi là vật chất mịn.

    4. Vật chất thô, bởi thuộc tính rời rạc nên không thể lấp đầy không gian. Vậy khoảng trống giữa chúng là gì? Không thể lại là vật chất thô.  Vậy thì phải là thứ vật chất gì đó có thuộc tính ngược với thô. Ấy là vật chất mịn. Và ta có thể hình dung một cách tương đối, thô nhúng trong mịn như cá ở trong nước.

    5. Theo vật lý, vận tốc truyền sóng âm phụ thuộc mật độ vật chất. Trong chân không vận tốc sóng âm bằng 0; trong không khí vận tốc sóng âm chậm hơn trong nước; còn trong nước chậm hơn trong kim loại. Mật độ vật chất càng cao, vận tốc truyền sóng càng lớn. Sóng âm có thể chuyển tải thông tin. Vậy, nếu có thứ vật chất dày đặc trù mật hơn cả kim loại, đến độ liên tục, thì tốc độ truyền tải thông tin trong đó có thể lên tới vô hạn. Và khi vận tốc là vô hạn thì thời gian xem như bằng 0 đối với thông tin. 

    6. Lại nghĩ về thông tin. Thông tin đến từ đâu? Từ âm thanh, hình ảnh? Từ tiếng nói, chữ viết... Tiếng nói chữ viết là thô hay mịn? Là thô vì là rời rạc. Mà tiếng nói chữ viết chỉ thực sự mang thông tin khi nó có ý nghĩa. Nhưng ý nghĩa lại vô hình. Ý nghĩa chính là mịn. 

   7. Một ánh mắt, một nụ cười cũng có ý nghĩa. Một ý tưởng, một phát kiến càng có ý nghĩa.  Kiến thức, trí tuệ, tình cảm, ý chí... đều là thông tin, đều mang ý nghĩa. Con người có trí tuệ, thì vũ trụ bao hàm cả con người ắt có trí tuệ. Con người biết sắp đặt từng viên gạch thành ngôi nhà, thì trí tuệ vũ trụ biết sắp đặt các hành tinh thành thái dương hệ.  Trí tuệ vũ trụ ở đâu, là ở vật chất mịn. Nó được lưu trữ và lan truyyền trong đó.

    8. Mịn truyền dẫn thông tin bằng gì? Bằng sóng. Tùy vào tần số mà có các tầng thông tin khác nhau. Tùy vào độ nhạy, tùy vào độ cộng hưởng mà tiếp nhận được  thông tin ở các cấp độ khác nhau. Có thể nhờ vậy mà có các màu mịn,  hay các tầng trời khác nhau nữa.

   9. Không thể ngẫu nhiên mà một cục đất có thể thành viên gạch. Phải có ý tưởng, phải có thiết kế, phải có công nghệ, có căn chỉnh nhiệt độ nung v.v... Nghĩa là phải có trí tuệ có ý chí, có kiến thức thêm vào thì mới nên hòn gạch.  Tương tự phải có một trí tuệ sắp đặt và căn chỉnh thì mới có một nguyên tử hay lớn hơn- một thái dương hệ. Lại càng phải có một trí tuệ siêu việt mới có thể từ những nguyên tử rời rạc sắp đặt lại để thành một sinh linh, một cơ thể sống. Vậy là trong từng nguyên tử, trong mọi cấu trúc vật chất thô đều có sự hiện diện của mịn.

   10. Có thể tạm liệt kê đặc tính của mịn:

  * Mịn trù mật, liên tục, không đếm được.

  * Mịn không đo được, không thấy được nhưng cảm nhận được.

  * Mịn lấp đầy không gian.

  * Mịn là kho thông tin và trí tuệ vũ trụ. Là môi trường truyền dẫn thông tin tức thời, không giới hạn vận tốc.

  * Sóng thông tin trong mịn có các dải tần số khác nhau và sự tiếp nhận thông tin từ mịn cũng có những cấp độ khác nhau.

  * Trong thô có mịn. Thô và mịn đồng hành. Thô và mịn cùng hiện hữu, cùng tương tác qua lại. Vũ trụ là thể thống nhất của thô và mịn. Nhưng thô và mịn cũng đang chuyển hóa và biến đổi không ngừng. Entropi trong thô đang tăng. Mịn có điều chỉnh được không? Trong mịn có entropi không? Nếu có, entropi của mịn phải giảm. Làm  sao giảm? Phải chăng cần an định và tu tập?

                        23/3/2026