NGOAN LÀNH

 Cây lúa cúi đầu lặng lẽ ngoài đồng

củ khoai âm thầm lớn dần trong đất

có ai dạy đâu và chưa từng đến lớp

sao ngoan lành đến thế lúa khoai ơi.

                                        27/3/2022

DỤNG TÀI

         Ở đời có người phải dụng hết cả mười phần sức lực, có khi hơn thế, để kiếm miếng cơm manh áo. Họ chiếm số đông, nương tựa vào nhau hoặc nương tựa ôn hòa vào người khác mà tồn tại.  

    Lại cũng có người chỉ dụng một vài phần tài lực thì đã là đủ ấm no. Tám chín phần còn lại, nếu gặp thời thì giúp người giúp đời, không gặp thời thì rong chơi sơn thủy. Có sơn thủy trên đất- như người xưa nói, -có sơn thủy trong tranh, có sơn thủy trong sách, có sơn thủy trong lòng... mặc sức phiêu du mà không hại gì ai.

     Bậc tài trí không lo đói rét, không tích trử của nả, càng không dụng vào chốn phù phiếm xa hoa. Tuyệt nhiên không dùng tài trí để chèn ép ức hiếp người khác, nói chi để một mất một còn.

     Còn như ai đó cậy thế mà dụng tài ngược lại thì đều là tự rước họa vào thân. Nguyến Du đã nhắc :"Có tài mà cậy chi tài". Tài trí vốn dĩ không do mình mà là của trời ban nên càng không thể tùy tiện. Tiếc là đã có những kẻ vì quá tin vào mình, nhất là quá tin vào vật chất, quá tin vào bạo lực hoặc quá tham lam, quá hận thù mà dụng tài không đúng chỗ, gây họa cho người, cho đời và cả cho mình.

                                 6/3/2023

NHẦM LẪN BẠN THÙ

        Tới lúc lộ rồi mới hay kẻ thù của dân chính là bọn trục lợi ăn theo covid. Còn như trước đó người ra đi dập dịch đâu ngờ kẻ ngồi sau hô to "không thắng không về" ai là trùm cuối.  Thương thay muôn dân lại một lần nhầm lẫn.

      Nhớ thuở xưa Thục An Dương Vương chạy đến cùng đường mới biết kẻ thù ngồi sau lưng vua. Vậy mà đến giờ vẫn có người xem đứa chiếm biến đảo là bạn vàng bốn tốt. 

      Chưa lâu, còn hô diệt giặc đói, giặc dốt. Thế kẻ gây nên đói và  dốt là gì? "Trí phú địa hào đào tận gốc trốc tận rễ" thì còn đâu những người biết lo biết làm, còn đâu những bậc hiền tài- nguyên khí quốc gia, bảo sao chẳng đói và dốt.

      Biết bao máu xương để đánh đuổi kẻ thù, hết kẻ thù này đến kẻ thù khác. Rồi đến một ngày lại chạy sang xứ kẻ thù tìm chốn dung thân hay tìm đường du học.

      Đã từng tiếp cận văn minh, rộng đường dân chủ mà rồi coi bạn thành thù nhất quyết thanh trừng, thẳng thừng chối bỏ.  

      Ôi biết bao lần nhầm lẫn bạn bạn thù thù. Có thể vì si mà nhìn bạn thành thù. Có thể vì tham mà nhìn thù thành bạn. Có thể cả tham si sân hận mà nhìn đâu cũng thấy kẻ thù.

      Muôn vàn thương đau, đất nước đói nghèo, cũng bởi một phần nhìn nhầm thù bạn.

                                                                   20/2/2023

      

SỰ ĐỌC

      Sự đọc khởi lên trước hết ở cái tình. Khi thương khi hận khi vui khi buồn, khi tò mò, khi háo hức... Cứ thế, sách rung động cuốn hút người đọc cho tới trang cuối cùng. Và rồi, cứ thế đọc hết cuốn sách này tới cuốn sách khác.

     Sau cái tình thì tới cái lý: phân tích, luận giải, so sánh, đối chiếu, đúc kết để rồi từ đó biết thêm, hiểu rõ được điều gì?.

     Sau nữa là vận dụng sự đọc, sự hiểu vào công việc, vào cuộc sống hằng ngày, vào đối nhân xử thế. 

      Cuối cùng, đọc và ngộ?  Việc này khó, ít người có được may mắn đó. Hầu hết là đọc rồi để đấy, chữ sách trả sách, chữ thầy trả thầy. Mọi sự đọc chỉ thoảng qua như trò giải trí, như coi tivi. Ấy là không kể đọc phải thứ sách báo độc hại bạo lực, hận thù, khiêu dâm, kích động, hoặc ru ngủ hão huyền..., Hoặc nữa là đọc suông học vẹt, mắc kẹt ở câu chữ, và bị cầm tù trong sách vở.

                                  9/2/2023

NHẬN BIẾT CÁC CHIỀU KHÔNG GIAN SỐNG

      Không gian chúng ta đang sống thường gọi là không gian ba chiều. Nhưng nếu như ta mãi cắm cúi đi trên một con đường mà không để ý gì đến chung quanh, thì không gian của ta thực ra chỉ có một chiều. Nếu chỉ bò trên mặt đất, không ngẩng đầu nhìn lên, thì không gian tồn tại chỉ có hai chiều. Và trong một, hai hoặc ba chiều không gian ấy, miền tồn tại của mỗi cá thể cũng chỉ là một khoảnh. Khoảnh ấy rộng hẹp bao nhiêu là tùy thuộc năng lực của từng người, đôi khi "tầm nhìn không quá bát cơm", bước chân không ra khỏi lũy tre làng.

        Ngoài những chiều không gian kể trên, nếu ta cảm nhận được từng hơi thở, ghi nhớ được từng khoảnh khắc đã qua, thì không gian của ta sẽ có thêm chiều thứ tư, chiều của thời gian. Và thế là ta biết chiều của không gian thực chất là chiều của cảm nhận. Cảm nhận được dài là biết một chiều, cảm nhận được rộng nữa là có hai chiều. Cứ thế rồi ba, bốn chiều không gian được xác nhận.

       Với mạch tư duy này, thì: nếu nhận biết được âm thanh, sẽ là chiều thứ năm. Nếu thấy được màu sắc sẽ là chiều thứ sáu. Biết được mùi và vị sẽ là chiều thứ bảy, thứ tám. Nhận biết được nóng lạnh mềm cứng là có thêm chiều không gian thứ chín. Độ nông sâu cao thấp của tri thức, kinh nghiệm , kỹ năng là chiều thứ mười trong không gian sống. Và khi nhận biết được tình yêu thương, hiểu được ý nghĩa của lời nói, của ánh mắt,  biết giá trị của thông tin, của tinh thần, ý chí tình cảm... Và khi lãng đãng mộng mơ, phiêu diêu trừu tượng  thì sẽ có thêm bao nhiêu chiều nữa của không gian sống. 

       Còn có chiều không gian sống nào nữa không? thực không dám chắc. Trong các chiều không gian này, mỗi sinh linh chỉ có một khoảnh nhỏ ở mỗi chiều . Tất cả các khoảnh này tập hợp lại thành miền (hay tập) xác định của sinh linh ấy. Nếu nỗ lực rèn luyện, trì kiến tu tập, rủ bỏ được mọi định kiến, mở lòng cảm nhận chân như, thì không gian xác định sẽ càng thêm rộng mở, dần dà hướng tới vô biên. 

                                                                             24/1/2023 

MEO MEO

 

DÂN GIÀU

         Từ đầu thế kỷ trước cụ Tản Đà đã viết: "Giàu có ba hạng khác nhau về của. Một thứ của là của ở trên đời, ai có được nhiều thì giàu. Một thứ của là của trong sách, ai học được nhiều thì giàu. Một thứ của là của trong mình, ai luyện đươc nhiều thì giàu".

      Nay ta có khẩu hiệu "dân giàu nước mạnh công bằng dân chủ văn minh". Trong câu này cũng có chữ giàu, nhưng vì súc tích quá nên người đọc không hiểu được dân giàu là giàu ở hạng nào. Giàu của giữa đời, giàu của học được, hay giàu của trong mình?.

       Giàu của học được, giàu của trong mình, thì khó đo đếm. Thời nay chỉ có của giữa đời là được ghi chép tính toán tỉ mỉ bằng thông số GDP. Cho nên có thể rằng chữ giàu trong câu trên là nhằm chỉ loại giàu này.

       Loại giàu này dễ thấy, nhưng nếu dễ đạt, thì cũng dễ mất. Chỉ là thứ phù vân. Không những vậy, chạy đua mục tiêu này dễ mà kéo theo khai thác tài nguyên quá mức, tàn phá thiên nhiên, ô nhiễm môi trường, thoái hóa biến chất, gia tăng xung đột, xuống cấp đạo đức...

       Khi ấy thì dân có thể giàu, nhưng giàu không bền và cũng không đều, thì làm sao mà "công bằng dân chủ văn minh được"? Đã thế, làm sao cho nước mạnh được?.

       Nhớ lại thuở xưa, cụ Phan Châu Trinh từng chủ trương:" Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh". Dân trí dân khí phải có trước, rồi mới tới dân sinh, mới có cơm no áo ấm, mới có tích lũy chính đáng mà giàu. Giàu thế mới đều, mới bền. Giàu cả của giữa đời lẫn của trong sách và cả của trong mình. Giàu được như thế thì mới có công bằng dân chủ văn minh, và nhờ thế nước mới mạnh.

                                                                              13/1/2023