CHỌN CỘT CỜ

    Dân gian có câu: "So bó đũa chọn cột cờ". 

    Dẫu có so kiểu gì, sáng suốt lựa chọn tới đâu, thì cột cờ cao lắm cũng chỉ bằng chiếc đũa.

   Ra khỏi xó bếp, nhìn xa tìm rộng hơn nữa, có thể vào tận rừng sâu, sẽ gặp tre mét, thông tùng, đinh lim sến táu... chắc chắn có cột cờ cao, thẳng và bền vững hơn nhiều.

                                                              18/3/2024

    

THỂ CHẾ LÀ THÔ HAY MỊN

    Bài "Thể chế là gì..." trên trang Luật Việt Nam, ngày 24/11/2023, có viết:

     "Thể chế là hệ thống gồm các nguyên tắc, quy định, các luật lệ,... Thể chế được sử dụng để định hướng sự phát triển của một tổ chức hay một nhà nước, ở những lĩnh vực nhất định trong xã hội".

    "Thể chế là sản phẩm của một chế độ xã hội, thể hiện bản chất và chức năng của Nhà nước lãnh đạo. Mỗi quốc gia sẽ có một thể chế riêng, được quy định trong văn bản pháp luật, có giá trị pháp lý cao nhất ở quốc gia đó. Thể chế định hướng sự phát triển của chế độ chính trị đúng đắn theo mục tiêu của quốc gia".

     Với định nghĩa này thì:

   - Thể chế là một hệ thống các quy tắc, luật lệ...

   - Thể chế là một sản phẩm của chế độ xã hội...

   - Thể chế là một công cụ hay một phương tiện định hướng...

    Theo thói quen trong tư duy, tôi nghĩ: Vậy thì thể chế là vật thể hay phi vật thể?, là liên tục hay gián đoạn, rời rạc hay liên tục?, là hữu hạn hay vô hạn, là đếm được hay không đếm được? là thô hay là mịn?

   Ở đâu đó tôi đã viết: Bút mực là thô, chữ viết cũng thô, nhưng ý nghĩa của câu chữ là mịn. Tương tự, cuốn sách in hiến pháp là thô nhưng ý nghĩa của các điều luật là mịn. Cái gọi là sản phẩm của chế độ xã hội có thể là thô, nhưng giá trị của sản phẩm đó là mịn, công cụ của thể chế là thô, nhưng tác dụng của công cụ đó có thể là mịn?. 

     Thể chế nếu là thô, khi thay thế chỉ cần đốt sách và "cách mẹ cái mạng của nó đi"theo kiểu AQ, là xong. Nhưng, nếu thể chế là mịn thì những việc ấy chẳng có nghĩa lý gì, thậm chí còn phản tác dụng.

      Một thể chế tốt thì cả thô và mịn của nó đều tốt. Một thể chế chưa tốt thì trước hết hãy thay đổi, hãy điều chỉnh phần mịn, là phần bản chất, mục tiêu ý nghĩa, và là phần có giá trị nhất của nó. Khi phần mịn đã thay đổi thì phần thô sẽ biến đổi theo.

28/2/2024

MƠ VỀ MỘT MAI QUÊ NGOẠI

     Hói Trừng chảy từ Thanh An sang Thanh Chi. Riêng đoạn qua làng ta ước chừng gần 2 km, tính từ điểm giữa đội 10 và đội 9b, cho tới cửa hói. Nếu đắp con đập ở cửa hói để tích nước, làng ta nói riêng và Thanh Chi nói chung sẽ có một cái hồ chứa nước tự nhiên kéo dài từ cửa hói lên tới tận cầu Chi Nê với bề rộng mặt nước lên tới gần chục héc ta và có sức chứa nửa triệu khối nước.

    Khi hói Trừng biến thành hồ Trừng thì không chỉ làng ta mà các xóm thượng nguồn cũng có thêm nguồn nước tưới chủ động; Mặt hồ có thể cho đấu thầu thả cá hoặc cho các gia đình nuôi cá lồng bè. Còn trên bờ trồng rau màu; Có thể lập thêm trang trại chăn nuôi ở nơi xa dân cư, v.v... 

     Khi ấy bên bờ không còn là những bụi gây na sắc nhọn cùng những loài cây dại rậm rạp mà là một cảnh quan tuyệt đẹp với những gốc mưng và những vườn cây trái bên đường dạo quanh hồ.

    Giải pháp kĩ thuật không quá phức tạp. Chỉ cần ba khâu:

 -1. Đắp đập

 -2. Xây cống xả tràn hoặc đập tràn.

 -3. Có thể đào thêm mương xả tràn ở đoạn giữa đội 9 b và đội 10, nơi gần sông Lam nhất (chỉ khoảng 50 mét, được chấm đỏ trên bản đồ)

     Điều này các chuyên gia thủy lợi rành rọt hơn, cần sự tham vấn  của họ.

     Có thể là tôi đang mơ, một giấc mơ hão huyền. Cũng có thể là hiện thực một ngày mai tươi đẹp của làng quê tôi: Sẽ quy hoạch mở rộng một thị tứ Cầu Quan, tôn tạo chỉnh trang một làng cổ  Văn Phú, lấy rú Mấc làm điểm tựa, nhìn ra sông Cả  mênh mang và sông Con hiền hòa cùng với một hồ Trừng uốn quanh thơ mộng.

      30/1/2024

ĐỒNG LÀNG

    Làng tôi xưa chỉ có độ dăm chục nóc nhà, mà nay, sau hơn nửa thế kỷ thì hình như vẫn thế. Số nóc nhà không tăng thêm, có thể nhân khẩu cũng vậy. Có lẽ vì nhiều người ra đi. Cũng có thể vì ruộng nương không nhiều. 

      Làng tôi có Rọong Vạy, Rọong Dung, Rọong Ao, Hoà Lang, Cơn Thủng, Cựa Đình, Cơn Gôm, Cơn Rác, bại Cả Chài, và mảnh Rọong Hà nho nhỏ.

       Có những đám mang tên Cơn Dung, có thể vì ngày xưa nơi ấy có cơn dung- một loài cây lấy gỗ thân thẳng màu gỗ trắng mịn. Đám có tên Cơn Thủng, chắc là ngày xưa ở đám đất cao ấy có cây gì không rõ  nhưng lâu năm rỗng ruột mà gọi là cơn thủng. Còn cơn gôm là một loại cây cho quả ăn được, ngon, thơm, đặc biệt là bùi. Tôi nhớ chỉ còn duy nhất một cây gôm ở đình, mọc lẫn trong đám thị rừng và những cây dại khác... Còn đồng đất cuối làng được gọi là cơn rác, thì tôi chịu không luận ra được là cây gì?

THƠ CỦA ÔNG PHAN THÚC NGÔ

SỰ ĐỜI

Trăm sự trên đời lợi dụng nhau.

Quanh đi,quẩn lại có gì đâu.

Nếu bồ không thóc,câu nào đến.

Kìa mật đầy chai,kiến đã vào.

Thừa gió bẻ măng, từ bữa trước. 

Qua cầu, cất nhịp giã hôm sau.

Đố ai thắp đuốc tìm cho được. 

Đạo đức ngày xưa có chốn nào.

  (Bài thơ này là do ông Phan Thúc Ngô sáng tác cách đây gần 100 năm, vẫn thấy nguyên giá trị. Ông Phan thúc Ngô là quan lại triều đình Huế, nhưng rất yêu nước, không phải như ông Đặng Thanh viết trong truyện X 30 phá lưới . Do sự nhầm lẫn của cách mạng, ông đã chết trong tức tưởi. Mong ông được siêu thoát)

         CÔNG LÝ

Có lý gì mà được gọi công.

Thử giương đôi mắt đứng mà trông.

Hùm khoe tổ nghiệp trong rừng rậm.

Mập choán gia tài giữa biển đông.

Trâu ngã bên khe còn mổ thịt. 

Rồng nằm trên kiệu lại dâng bông (hoa).

Nhớ câu ngạn ngữ thường hay nói.

Mạnh được hèn thua, thế phải không. 

     Phan Thúc Ngô 1884_1945

Cảm ơn cháu Nguyễn Sĩ An đã cho thông tin.

SUY NGHĩ ĐẦU NĂM 2024

  Nước ta nói riêng và thế giới nói chung đang tiến tới trạng thái bão hòa tiêu dùng. Năng xuất lao động tăng, tốc độ ra hàng nhanh khiến cho các loại hàng hóa tiêu dùng tràn ngập thị trường. Xe cộ các loại, điện máy các loại, quần áo, giày dép, chăn mền... tất tần tật đều ê hề. Kể cả bất động sản các kiểu.

      Kéo theo:

* Sẽ phải giảm bớt công suất và sản lượng của các dây chuyền sản xuất.

* Sẽ ứ  đọng dòng vốn, trì trệ tín dụng.

* Sẽ dư thừa nhân công dẫn tới nguy cơ thất nghiệp.

* Sẽ giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế.

* Sẽ giảm thu nhập và phải cắt giảm chi tiêu...

     Giải pháp:

* Giảm thời gian lao động trong ngày hoặc trong tuần.

* Tạo nên việc làm mới, công nghệ mới.

* Đầu tư cho học tập và rèn luyện sức khỏe thể chất, tinh thần.

* Đầu tư cho môi trường đất, nước, không khí, và môi trường lao động.

* Trồng rừng, tái tạo rạn san hô... tái tạo hệ sinh thái cân bằng tự nhiên, tái tạo lại rừng vàng biển bạc vì lợi ích lâu dài của con cháu mai sau.

* Giải phóng tư duy, khuyến khích sáng tạo.

* Thay vì chạy theo mục tiêu tăng trưởng kinh tế, hãy chú trọng tăng trưởng đạo đức và hạnh phúc, không chỉ với quốc gia mà là với mỗi người mỗi nhà. Thay vì chỉ nghĩ đến chỉ số thống kê thô, hãy quan tâm hơn đến chất lượng mịn.

    Mong lắm thay.

                     1/1/2024

                         

     

CÂU CỦA NĂM

 Nhặt được hai câu ấn tượng của năm:

Lò thì cũng chính cụ xây

Củi thì cũng chặt từ cây cụ trồng.

                                       31/12/2023

Mun tro cụ vãi ra đồng

Chăm chút vun trồng cây lại lên nhanh

Tít mù cây - củi vòng quanh

Cụ cho chặt đốt lại thành mun tro.