XIN CẢM ƠN NGƯỜI

    Già rồi nghĩ lại thấy mình chịu ơn nhiều người. Phần lớn là người thân quen, là người mình biết, mình nhớ được. Lại cũng có người mình chỉ gặp một lần, thoáng qua, mà chịu ơn, không đền đáp được. Xin ghi lại vài ba lần may mắn được gặp người như vậy.

   1. Hơn bốn mươi năm trước, tôi đi tàu xuống ga Vinh, rồi cuốc bộ theo đường Trần Hưng Đạo trước cửa ga để hướng về Bến Thủy. Vừa rẽ vào đường Nguyến Thái Học một chặng ngắn thì có cháu trai chừng mười lăm tuổi đi xe đạp dừng xe sát bên tôi và nói: - Bác về đâu, cháu đèo.

  - Cảm ơn cháu, bác về Bến Thủy, để bác đèo cho.

  - Không, cháu đèo được mà. Bác lên xe nha.

  Về tới gần cầu Thông thì cháu dừng xe. - Nhà cháu đây rồi, bác đi tiếp nha. Tôi cảm ơn cháu và ngỏ lời gửi cháu chút tiền công nhưng cháu quyết không nhận. Rồi cháu lên xe đi hút vào con ngõ nhỏ.

   2. Ngày mới nghỉ hưu tôi ở Đông Anh. Nhân có dịp rỗi tôi đưa hai con sang Hà Nội thăm chùa Một Cột, thăm ao cá Bác  Hồ, và thăm đền Quán Thánh. Tôi gửi xe cho bà bán quán nước trước cổng đền rồi  vội theo hai con vào trong. Khi ra tôi tá hỏa vì không tìm thấy chìa khóa xe. Thấy vậy bà bán quán mới nói: - Lúc nãy chú vội, quên không rút chìa khóa, tôi đã cất hộ rồi.

  Tôi cảm ơn bà và muốn tạ ơn nhưng bà chỉ nhận tiền trông xe còn thì không chịu nhận thứ gì.

   3. Chín năm trước, cha con tôi vào Huế thì xe hết xăng. Đang cắm cúi đẩy xe đi tìm cây xăng thì có chàng trai sáp tới bảo: - Ông chờ con tí, con mua xăng cho. Lát sau cháu đem tới chai xăng một lít. Tôi muốn trả thêm tiền cho cháu nhưng cháu chỉ chịu nhận có 14k, rồi phóng xe đi.

   4. Cũng là xe hết xăng, nhưng lần này thì ở Đà Nẵng. Cũng một chàng trai sáp tới bảo: - Ông ngồi lên xe, cháu đẩy cho.

  - Có chắc không cháu?

  - Ông yên tâm, cháu đẩy quen rồi.

Qua ngã tư, đi tới chút nữa thì cháu nói: - Cây xăng bên phải ông nha. Tôi dừng được xe, quay lại thì không thấy cháu đâu nữa. Muốn cảm ơn cháu một lời mà không kịp.

   Bởi vậy tôi ghi lại đây để một lần nữa biết ơn những người đã giúp mình mà không có cơ may gặp lại. Nhớ lại thấy người thương tôi gặp ở đời nhiều lắm. Xin cảm ơn người, Xin cảm ơn đời.

                                                  8/7/2024

LẰN RANH GIỮA THÔ VÀ MỊN

       Vật chất thô với đặc tính rời rạc và đếm được là thứ mà chúng ta dễ dàng nhận biết bằng các giác quan. Chúng ta hiểu chúng, sử dụng chúng, và hơn thế, ở một chừng mực nào đó còn chế ngự được chúng. Người Âu Mỹ rất giỏi việc này. Từ thời Acsimet, đến Ị J. Newton, T, Edison, N. Tesla... cho tới A. Einstein và rất nhiều các nhà khoa học khác với vô số các thiết bị đo đếm và máy móc công cụ.

     Khi A. Einstein đưa ra tiên đề thừa nhân vận tốc ánh sáng trong chân không ( hằng số C) là giới hạn vận tốc của vật chất thô, cũng có nghĩa là sóng điện từ với lưỡng tính sóng - hạt chính là lằn rạnh cuối cùng của loại vật chất này. Vượt qua lằn ranh ấy sẽ không còn hạt mà chỉ có sóng. Cũng qua lằn ranh này, vật chất không còn rời rạc và đếm được mà sẽ là liên tục trù mật và không đếm được. Và ở đấy, vận tốc truyền thông tin là không giới hạn. Ấy là miền của vật chất mịn.

    Vật chất mịn vì không đo đếm được nên các nhà khoa học thực chứng không có cách gì tiếp cận. Cũng có thể vì thế mà loài người chỉ biết có vật chất thô và mải mê chạy theo , thậm chí còn tôn sùng chúng đến độ cho rằng "vật chất (thô) quyết định ý thức". Nhưng ngụp lăn mãi và vẫn bế tắc trong "duy vật biện chứng" với sự tha hóa của đạo đức, sự xuống cấp của môi trường tự nhiên... con người dần nhận ra giới hạn của vật chất thô và giới hạn của chính mình.

    Con người cũng đang ở giữa lằn ranh: chạy theo thô hay tin ở mịn?. Mịn có trong có đục, có thiện có ác. Giữa chốn ta bà con người không đủ tỉnh thức, không biết lựa chọn thứ gì và đang không biết hướng về đâu.

                                                                          14/6/2024

DỊ TƯỢNG

    Mồng một tết, sau sự kiện Đồng Tâm, tôi có viết:

Đêm ba mươi sấm chớp đùng đoàng ngao ngán nỗi Đồng Tâm không có tết.

Sáng mồng một mưa dầm sùi sụt tê tái lòng Hà Nội thiết chi xuân.

Hôm qua, Hà nội sấm sét liên hồi ba giờ liền, hiện tượng chưa từng có, không biết ứng điều chi?

Phải chăng sẽ lại có Đồng Tâm?

6/6/3024

TÂP VÀ HỌC

    Tập lẫy, tập bò, tập ăn dăm, tập đi, tập nói... Cứ thế rồi lớn dần,  tập chạy, tập bơi, tập nhảy. Tập là thử và sai, cho tới lúc nhận ra cái thuận, cái phải, cái đúng.  Biết bao kĩ năng sống cần phải tập, và sự tự tập đã đến trước sự tự học rất nhiều.

     Học, chủ yếu là từ khi đến trường đến lớp. Ở đó có người dạy, theo một bài bản nhất định, và trẻ được (bị) học những gì đã dạy. Và trò học rồi mới tập. Thậm chí phần tập có khi còn bị xem nhẹ.

    Nhờ tập mà học là học những điều không nói nên lời. Là học trong thầm lặng, khổ đau, cực nhọc... Học trong sự tập cho tới khi thuần thục, không còn thấy khổ, không thấy đau, không thấy cực nhọc... 

    Xưa nay chúng ta quen dùng hai từ học tập. Tôi chưa nghe ai nói ngược lại. Nay sư Minh Tuệ nói TẬP HỌC, nghe lạ quá. Ngẫm mãi, mới thầy cái hay, cái ý sâu xa của nó trong tu tập. Tập để mà học. Học để biết khổ mà diệt khổ.

   Và phải chăng diệt được khổ là tiệm tiến đến Đạo.

                                                    2/6/2024

TRỰC CẢM VỀ NGÀI MINH TUỆ

      Vào thời mạt pháp, lẫn lộn trắng đen, thật già thì sự xuất hiện của Thích Minh Tuệ như là một liều thuốc thử: đâu đúng đâu sai, đâu tà đâu chính. 

     Và chuyến đi của Ngài như một cuộc thăm dò xem lòng dân đang khao khát điều chi?

      Giữa "một bầy sâu "ăn không từ một thứ gì" Ngài là một phản đề thanh tịnh.

      Và nữa, Ngài đã khởi lên một Đức tin cùng nguồn cảm hứng sáng tạo cho biết bao người.

       Dẫu thâm tâm Ngài không hề nghĩ tới những điều này.

26/3/2024

YÊN LÒNG KHÔNG EM

   Gặp nhau, các cô gái vùng cao thường được hỏi chào:

   -Dến xây bò noọng?  Có nghĩa là Lạnh lòng không em? Nhưng, đúng ra không phải là hỏi mà là bày tỏ mối quan tâm, thân mật.

   Câu hỏi chào này còn có nghĩ là : Có bị sốt rét không? Vì vùng cao ngày xưa nhiều người bị sốt rét. Mà sốt rét thì rét từ trong ruột rét ra. Thành thử mới lo lắng mà thăm hỏi nhau như vậy.

    Anh Đào Nguyên Kỷ, dạy văn, đã dịch thoát nghĩa câu này là: Yên lòng không em. Một câu chào hỏi rất hay. Thân thương, nhẹ nhàng, tình cảm.

     Tôi ấn tượng với lời hỏi chào này và tình ý câu dịch nghĩa của anh Kỷ, nên tôi có viết một ca khúc với tựa đề  YÊN LÒNG KHÔNG EM.

 Xin chép lại ca từ:

Yên lòng không em. Dến xây bò noọng

Yên lòng không em, về thăm quê chúng ta

Liệp nậm moi pá, cá vờn ánh trăng

Liệp na moi  khầu lúa lên xanh tốt

Đường băng qua dốc, điện sáng trời sao

Mênh mang rừng quế tinh dầu ngát hương

Ai về mương bản giám pọ giám mẹ

Ai về mương bản vấn vương trong lòng

Gặp em bên suối dến xây bò noọng...

          (2007 Nhân 40 năm thành lập trường  C3 Quế phong tôi đã hát tặng ca khúc này.)

CỦI

     Từ bé tôi đã theo mẹ xuống hố xuống hác để nhặt củi khô từ các nhánh cây trên cao rụng xuống. Làng tôi có lệ, hố hác là của chung, không ai được bẻ cành chặt cây ở đó. Đến thời con gái tôi, theo bạn vào rừng kiếm củi, cũng chỉ nhặt những cành khô.

    Thuở xưa củi khô còn nhiều, nên người hái củi có nhiều lựa chọn. Chọn cỡ củi vừa đun, vừa bếp; chọn cây củi thẳng, dễ bó dễ vác; chọn loại củi đượm, ít khói, ít mùi; và tránh củi mục, củi độc. Dân quê tôi ngày ấy kỹ tính còn chọn riêng củi vọt là để nấu bánh chưng ngày tết, củi nè dành để nấu nước chè xanh...

     Giờ thì củi hiếm rồi, người ta dùng bếp ga bếp điện, tiện lợi hơn nhiều. Phần đông không ai nhắc đến củi, chỉ còn lớp người xưa hoài niệm xa xôi...

    Thế rồi đến lúc lò lạ được nhóm lên. Củi khô cháy, củi tươi cũng cháy. Củi cành cháy, củi gộc cũng cháy. Cháy rừng rực nhưng chẳng để đun nấu gì, chỉ để cháy suông. Vả lại, củi này mục, và độc nên khói lên ngùn ngụt, bốc mùi khét lẹt, ô nhiễm cả đất trời. Nghẹt thở. 

     Từ thuở khai thiên lập địa, chưa bao giờ thấy loại củi này. Lạy trời cho qua kiếp nạn. 

  13/5/2023